Tomat er ein grønsakfrukt. Den tilhøyrer same familie som bl.a. poteter, auberginar og paprika og den stammer frå Sør-Amerika. Tomat kan vi spore attende til Andesfjella i Sør- Amerika heilt til tida før Kristus. Den spreidde seg vidare nordover til Mellom-Amerika og Mexico. Den vart brukt i italiensk og spansk kjøken på 1600- og 1700-talet, men kom hit til oss fyrst på 1800-talet, men den vart sett på som giftig og vart dyrka som prydplante helt til starten av 1900-talet. Ved sida av lauk er nå tomat ein av dei viktigaste ferske ingrediensane i kjøkenet. Det er mange typar av tomatar. Vanleg tomat er rund med 2 til 4 rom. Det fins både raude, oransje og gule tomatar. NB! Norske "vanlege" tomatar blir seld utan den grøne hamsen.

Dei fyrste tomatane var gule. Desse fekk dårleg mottaking i Europa, særleg i nord der dei vart brukt som prydplanter i hagane. Tomat er frukta av ei klatreplante, og er eigentleg bær med oppsvulma fruktkjøt og frø i staden for steinar. Forma kan vera rund, oval, plomme eller pæreforma. Tomatar kan bli opptil 1 kg tunge og over 10 cm i diameter, eller små som kirsebær.

Modne tomatar skal vera faste og ha ein jamn raud, oransje eller gul farge.

Den beste lagringstemperaturen er 10-12°C. Oppbevar aldri tomatar i kjøleskåp, der tapar dei smak og blir raskare blaute enn om du oppbevarer dei på kjøkenbenken. Ved temperaturar under 8°C får tomaten kuldeskade.

Det er mange måtar å bruke tomat på: snacks, salatar, gryteretter, supper, sausar, grønsakstuingar, pizza osv.

Tomat og basilikum passar utrolig godt saman. Lag ein salat av forskjellige farga tomatar, lauk, mozzarella, feta (eller annan ost), olivenolje, salt, pepar og frisk reven basilikum, og server dette med grilla brød. Bak tomatar med litt olje, timian, sjalottlauk (eventuelt kvitløk), salt og pepar i omn, og bruk steikt fisk til garnityr.

Ved spesielle høve brukar vi tomatar utan skinn og "innmat". Da skjer vi eit kryss på toppen av tomaten, dyppar dei nokre sekund i kokande vatn, slik at skinnet slepp, så over i isvatn slik at tomaten ikkje bli "kokt". Nå er det lett å dra av skinnet . Del den så i to og ta ut innmaten med ei skei. Nå kan vi bruke dei som dei er, dele i båtar eller i småterningar. Ein kan bruke slike kaldt, vendt i god olivenolje, finhakka urter, salt og pepar. Eller ein kan varme dei forsiktig saman med for eksempel, kokte linser, purre eller vårlauk i smør eller olje som tilbehør. Ein kan òg fylle tomatane med steikt sopp, lauk og hakka persille, og gratinere med ost.

Gode tomatar skal ha balanse mellom syre og sødme. Dei runde tomatane som er billige i butikken har som regel lite smak. Dei blir ofte plukka grøne og modna fyrst etter plukking.
Smaken kan ein forbetre med salt, pepar, ei klype sukker og eventuelt litt balsamicoeddik.

Klasetomatar har modna på ranken og har ofte noko av stilken på. Dette er som regel gode og mørkeraude tomatar som er mindre enn vanlege tomatar.

Sherry- eller cocktailtomatar er søte og har ein konsentrert smak. Desse finns i mange variantar der farge og form kan variere. Et dei som dei er eller vend dei i olivenolje, basilikum og sjalottlauk og bak dei 8 ¿ 10 minutt i omn og bruk dei som tilbehør.

Bifftomatar kan vera opptil 6 cm tjukke og 10 cm i diameter. Den er god dersom den er solmodna.

Plommetomatar er italienske og har fyldig smak, mykje saft og mørkraud farge. Den må ha mykje sol for å modne og utvikle god smak.

Soltørka tomatar er tørka i sol eller ljos i fleire veker, til dei mistar all fukt. Smaken er da konsentrert. Slike får ein kjøpt i tørka form, nedlagt på olje eller som puré.

Næringsinnhald: Tomat er rik på A- og C vitamin, og mineralar.